Η διαδικασία της θεραπείας στην ανθρωπιστική προσέγγιση του Καρλ Ρότζερς

Η διαδικασία της θεραπείας μπορεί να διαχωριστεί σε επτά στάδια, τα οποία αποτελούν περισσότερο ορόσημα παρά μια αυστηρά γραμμική εξέλιξη. Πρόκειται για μια ζώσα, δυναμική διεργασία η οποία για κάθε άνθρωπο έχει διαφορετικούς χρόνους και ρυθμούς, με τις παλινδρομήσεις να είναι ένα φυσικό και αναμενόμενο κομμάτι της.

Στο πρώτο στάδιο ο πελάτης είναι απρόθυμος να αποκαλύψει πολλά για τον εαυτό του, τα συναισθήματα και τα προβλήματα δεν αναγνωρίζονται και η εσωτερική του επικοινωνία είναι μπλοκαρισμένη. 

«Η θεραπεία επιδρά επίσης στην εμπειρία και τη συνείδηση.»

Στο δεύτερο στάδιο όπου η άνευ όρων αποδοχή που επιδεικνύει ο θεραπευτής αρχίζει να βιώνεται από τον πελάτη, ο λόγος του κάπως χαλαρώνει, μιλάει περισσότερο για συναισθήματα και προσωπικά νοήματα αλλά με έναν περιορισμένο και απρόσωπο τρόπο, ενώ τα βιώματά του περιορίζονται από τη δομή του παρελθόντος. 

Στο τρίτο στάδιο και καθώς συνεχίζει η χαλάρωση που προέρχεται από την αποδοχή, ο πελάτης εκφράζεται περισσότερο για τον εαυτό του, για σκέψεις και συναισθήματα, αλλά αποκαλύπτει κυρίως παρελθοντικές εμπειρίες και εκφράζεται για τον εσωτερικό του κόσμο σαν να είναι ένα αντικείμενο ή από την οπτική γωνία τρίτων. 

Στο τέταρτο στάδιο όπου ο πελάτης αισθάνεται αποδεκτός και κατανοητός, οι νοητικές του κατασκευές και άμυνες αρχίζουν να χαλαρώνουν. Τα συναισθήματα περιγράφονται με πιο προσωπικούς όρους ενώ ξεκινούν να βιώνονται στο παρόν, το βίωμα επηρεάζεται λιγότερο από το παρελθόν, η ερμηνεία της εμπειρίας χαλαρώνει, υπάρχει μια αυξανόμενη διαφοροποίηση συναισθημάτων, σκέψεων, δομών και αρχίζουν να γίνονται αντιληπτές οι ανακολουθίες ανάμεσα στο βίωμα και τον εαυτό. 

Στο πέμπτο στάδιο αποδεσμεύεται η οργανισμική εμπειρία, τα συναισθήματα εκφράζονται ελεύθερα, ο πελάτης αρχίζει να ανακαλύπτει πτυχές του εαυτού που αγνοούσε ή καταπίεζε, υπάρχει μια άνοδος όσον αφορά την αίσθηση ευθύνης για τη ζωή του, ενώ η εμπειρία αρχίζει να ερμηνεύεται με πιο χαλαρούς και διευρυμένους τρόπους. 

Στο έκτο στάδιο ο πελάτης βιώνει το συναίσθημα με αμεσότητα και με όλη του την πολυπλοκότητα και ένταση, ζει υποκειμενικά την εμπειρία, ο εαυτός ως αντικείμενο τείνει να εξαφανιστεί, η εσωτερική επικοινωνία είναι ελεύθερη και ανεμπόδιστη ενώ η ασυμφωνία μεταξύ εμπειρίας και αυτοεικόνας γίνεται έντονα αντιληπτή καθώς αρχίζει να μειώνεται. 

«Το άνοιγμα προς τα εσωτερικά και εξωτερικά βιώματα που λαμβάνει μέρος στη θεραπεία συνδέεται με την αποδοχή άλλων ατόμων και το άνοιγμα προς αυτά.»

Στο έβδομο στάδιο ο ρόλος του θεραπευτή μειώνεται καθώς ο πελάτης, απελευθερωμένος, βασίζεται στις δικές του δυνάμεις για να προχωρήσει. Στο τελικό αυτό στάδιο, τα συναισθήματα, νέα και παλιά, βιώνονται πλήρως και μπορούν να μεταδοθούν πλήρως, ο πελάτης αποκτά μια αίσθηση αποδοχής και κυριότητας απέναντι στις εσωτερικές του διεργασίες, η εμπειρία γίνεται μια ρευστή διαδικασία, ελεύθερη από τους δομικούς περιορισμούς των πρώτων σταδίων, οι προσωπικές κατασκευές χαλαρώνουν και ο εαυτός ταυτίζεται πλέον με την οργανισμική εμπειρία και το βίωμα.

Όταν η θεραπεία πάει καλά, η αυτοεικόνα του πελάτη αλλάζει, και από το σημείο που ήταν φτωχή και εκφραζόταν σε συμπεριφορές που έτειναν να ενισχύουν την αρνητική εκτίμηση του εαυτού, καταλήγει να προσεγγίζει την ουσιαστική αξία του συνολικού οργανισμού. Την αλλαγή αυτή, ακολουθεί και η συμπεριφορά του πελάτη η οποία αρχίζει να αντικατοπτρίζει τη βελτίωση και να εμπλουτίζει περαιτέρω την αντίληψη του εαυτού.

Η θεραπεία επιδρά επίσης στην εμπειρία και τη συνείδηση. Καθώς ο πελάτης ανοίγεται στην εμπειρία του, αντιλαμβάνεται ότι ο οργανισμός του είναι αξιόπιστος. Βιώνει λιγότερο φόβο απέναντι στις συναισθηματικές αντιδράσεις που έχει. Υπάρχει μια αυξανόμενη εμπιστοσύνη, ακόμα και συμπάθεια, για το περίτεχνο και πλούσιο σύνολο συναισθημάτων και τάσεων που υπάρχουν μέσα του σε οργανικό επίπεδο. Η συνείδηση, αντί να είναι ο φύλακας επικίνδυνων και απρόβλεπτων παρορμήσεων, γίνεται απλά ένα μέρος ενός συνόλου παρορμήσεων, συναισθημάτων και σκέψεων, τα οποία αυτοδιαχειρίζονται ικανοποιητικά όταν δεν είναι καταπιεστικά φυλαγμένα.

Ο πελάτης ξεκινάει ν’ απομακρύνεται, στην αρχή διστακτικά και με φόβο, από τα προσωπεία που χρησιμοποιούσε πριν, από τον εαυτό που δεν είναι αληθινός, και κινείται προς τα να γίνει αυτός που πραγματικά είναι, αν και μπορεί στην αρχή να μη γνωρίζει τι ακριβώς είναι αυτό. Απομακρύνεται επίσης από την καταπιεστική και περιοριστική εικόνα αυτού «που οφείλει να είναι». Δεν καθορίζεται πλέον και δε ζει σύμφωνα με το πώς τον θέλουν οι άλλοι να είναι και από τις προσδοκίες εκείνων, αλλά βασιζόμενος στην ελευθερία που του παρέχεται στη θεραπεία, θέτει τους δικούς του στόχους και ξεκινάει να αυτοκαθορίζεται.

Αυτή η απόταξη όμως των κοινωνικών «πρέπει» και η αυξανόμενη αίσθηση αυτονομίας, δεν ταυτίζεται με απομόνωση και εγωκεντρικότητα. Το άνοιγμα προς τα εσωτερικά και εξωτερικά βιώματα που λαμβάνει μέρος στη θεραπεία συνδέεται με την αποδοχή άλλων ατόμων και το άνοιγμα προς αυτά. Καθώς ο πελάτης αναπτύσσει την ικανότητα να αποδέχεται και να εκτιμά τα δικά του βιώματα, οδεύει παράλληλα προς την αποδοχή και την εκτίμηση των βιωμάτων των άλλων. Επίσης, επιδεικνύει λιγότερα νευρωσικά και ψυχωσικά χαρακτηριστικά και περισσότερα χαρακτηριστικά ενός υγιούς ανθρώπου, ενώ γίνεται πιο ρεαλιστικός στις απόψεις του για την προσωπικότητα και τη ζωή του. Στη συμπεριφορά του επιδεικνύει ανάλογες αλλαγές. Αποθαρρύνεται λιγότερο από το καθημερινό άγχος και ξεπερνάει τις αποτυχίες πιο γρήγορα. Γίνεται πιο ώριμος, λιγότερο αμυντικός, πιο προσαρμοστικός, ικανότερος να αντιμετωπίσει δημιουργικά τις καταστάσεις. 

Συνοπτικά, μέσα στη ζεστασιά και την κατανόηση της θεραπευτικής σχέσης, ο πελάτης αφήνει πίσω προσωπεία που χρησιμοποιούσε τόσο απέναντι στον κόσμο όσο και απέναντι στον εαυτό του, εξερευνεί στοιχεία του χαρακτήρα του που άλλοτε φοβόταν και αγνοούσε. Έτσι, σταδιακά γίνεται όλο και περισσότερο ο εαυτός του, όχι ένα προσωπείο συμμόρφωσης και άμυνας, αλλά μια ζώσα, ρέουσα, ευαίσθητη και αμφίρροπη διαδικασία, γίνεται δηλαδή Πρόσωπο.

Βιβλιογραφία

  • Rogers C. R. (1961), On Becoming a Person, London, Constable. Ελληνική Έκδοση: H Γένεση του Προσώπου, (2006),Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα.
  • Thorne B. (2003), Carl Rogers, London, SAGE Publications Ltd.
  • Tudor K. & Worrall M. (2006), Person-Centred Therapy – A Clinical Philosophy, Hove, Routledge.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s